Één van de meest gestelde vragen over FNS is, of het nu psychisch is of niet. Het antwoord is nee. FNS is een neurologische stoornis, geen psychische. En toch ook een beetje ja, want er is een psychische kant aan het verhaal.
Deze voorzichtige ‘ja’ betekent níet dat je psychisch ziek bent, het betekent níet dat je gek bent, het betekent níet dat je FNS niet echt is en het betekent níet dat je je aanstelt. Maar het betekent dat er een psychische kant zit aan FNS. Hoe dan?
Lijf en hoofd onterecht gescheiden
Het probleem met ons huidige idee van lichaam en ziekte, is dat hoofd en lijf 2 verschillende dingen zijn. Dat is niet heel vreemd. Vaak heeft een ziekte duidelijk te maken met één van beide. De griep is duidelijk een probleem van je lijf. Een burnout is duidelijk een probleem van je hoofd. Maar er zijn ook een aantal problemen die op de scheidslijn van hoofd en lijf zitten. Denk aan diarree door examenstress, hoofdpijn door depressie, depressie door kanker. Daarnaast is er nog een grote groep mensen die zogenoemde SOLK hebben: somatisch onverklaarde lichamelijke klachten. Fysieke problemen waar geen lichamelijke oorzaak voor is. Hier kun je geen grens trekken tussen lijf en hoofd, en ook FNS zit op die scheidslijn.
Het probleem is dat we tegenwoordig moeten kiezen. Kiezen tussen hoofd en lijf. Maar dat kan helemaal niet. Vroeger deed men dat ook niet. Tot 1900 dachten de artsen dat de mens één geheel was. Alles hield met elkaar verband. Je benen, darmen en je hoofd werden gezien als één iets. Ziektes konden dus overal vandaan komen, overal invloed op hebben en genezing kon dan ook uit onverwachte hoek komen.
Tot in 1900 artsen een verschil gaan maken. Freud is hier één van de grondleggers van. Zij maken een verschil tussen het lichaam (soma) en de geest (psyche) en ‘scheuren’ ons eigenlijk doormidden. Hierdoor worden ziektes opeens iets lichamelijks (somatisch) of geestelijks (psychisch). De psychiatrie is geboren. Dit is iets goeds, want er werd nu meer aandacht gegeven aan psychische problemen. Het probleem is dat de scheiding definitief was: psychiaters deden niets meer met het lichaam, en ‘gewone’ dokters deden niets meer met de geest. Ziektes en stoornissen moesten dan ook één van de twee zijn, beide kon niet. En dát was een probleem.
Tegenwoordig zijn dokters het erover eens dat je lichaam en geest niet los kunt zien van elkaar. Het zijn 2 systemen in één mens. Je lichaam heeft invloed op je geest, je geest heeft invloed op je lijf. Er wordt steeds meer opgeroepen om de scheiding tussen deze 2 los te laten en de mens weer als één geheel te zien en dus ook als één geheel te behandelen.
Soms ligt het antwoord van een lijf/geest combinatie wel aan één kant. Als je diarree hebt door stress, moet je iets aan de stress doen en niet aan je darmen. Een maag/lever/darm-arts zal je niet kunnen helpen, een psycholoog wel. Maar als je depressief bent omdat je MS hebt, zal de neuroloog je niet kunnen helpen; de MS gaat niet weg. Dan zul je toch naar de ‘andere’ kant moeten en hulp zoeken van een psycholoog.
FNS is zo’n lijf/geest combinatie en zit op de grens van neurologie en psychologie. Het is verweven met je lijf en je hoofd. Zoals we uitleggen over het ontstaan van FNS is FNS een stress-reactie van je lijf; een doorgeslagen bevriesstand wanneer vluchten en vechten niet kan. Je lijf reageert, maar de vecht/vlucht/bevries-reactie is toch een meer psychische reactie. Daardoor kun je niet zeggen dat FNS 100% neurologisch is, het zit op de brede rand waar psyche en lichaam elkaar vinden. De neuropsychologie.
En dit vinden veel mensen eng. Want bij een probleem waar de psychiatrie bij komt kijken, denk je al snel ‘ik ben gek’. Je wordt niet serieus genomen, je problemen zijn niet echt. Deze vooroordelen komen juist door die scheiding van de afgelopen 120 jaar.
Mijn trigger was niet psychisch!
De triggers of uitlokkende factoren voor FNS kun je grofweg verdelen in psychische factoren (trauma, stress) en lichamelijke factoren (operatie, narcose, ziekte, infectie, auto-ongeluk). Patiënten met psychische triggers kunnen vaak beter snappen en ook accepteren dat FNS ook een psychisch deel heeft. Ze zijn vaak al bekend met de psychiatrie of de link tussen stress – FNS – psychisch is duidelijk te zien. Zij weten ook dat psychische problemen echt en normaal zijn, terwijl er helaas in de wereld psychisch nog steeds wordt gezien als iets ‘ je bent gek’, ‘het is niet écht ziek’, ‘alleen voor zwakke mensen’, etc.
Maar patiënten die een lichamelijke trigger hebben zijn vaak vrij angstig danwel boos wanneer het woord psychisch om de hoek komt. En dat is logisch, je lichamelijke klachten komen door een lichamelijke trigger en dus is je FNS lichamelijk. Zeggen dat het ook een psychisch deel heeft, staat – gevoelsmatig – gelijk aan ontkennen dat het een lichamelijk probleem is. Maar dat is niet zo. Nogmaals: je lijf en hoofd zijn één. Samen zijn ze verantwoordelijk voor je FNS.
De problemen bij FNS zijn neurologisch, het zenuwstelsel doet niet wat het moet doen. Daar is niets psychisch aan en daarom is FNS niet psychisch maar neurologisch. Maar er zit wél een grote psychische kant aan.
Waarom staat FNS is de DSM-5(-TR)?
De DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) is een boek waarin ‘alle’ psychische ziektes en stoornissen staan. De eerste verscheen in 1952, en op dit moment wordt er in de psychiatrie gewerkt met de zesde versie: DSM‐5-TR (Text Revision) die in oktober 2023 verscheen. Met elke uitgave worden er wijzigingen aangebracht. De belangrijkste voor ons is de invoering van de term FNS. In de DSM-4 stond alleen conversiestoornis en moest er een psychische oorzaak zijn. In de DSM-5 werd dat veranderd in ‘conversiestoornis (functionele neurologische stoornis)’ en werd de noodzaak van een psychische oorzaak verwijderd. In de DSM-5-TR staat nu ‘functionele neurologische stoornis (conversiestoornis)’. Dat FNS nu eindelijk volmondig wordt genoemd is voor ons erkenning, maar het is stuitend dat het woord conversiestoornis er nog steeds staat. Hopelijk is het hele woord verdwenen in de DSM-6 als deze ooit verschijnt.
Het probleem zit hem in het feit dát FNS in de DSM staan. De DSM bevat alleen psychische stoornissen. Dus wat doet FNS in de DSM als het een neurologische stoornis is? Dat komt waarschijnlijk omdat het er al sinds het begin in staat en iets volledig schrappen vindt de redactie misschien een grote stap. Ook is er nog steeds discussie over de psychische kant en veel patiënten krijgen hulp vanuit de psychiatrie. Daarbij kan het ons voor nu helpen: doordat we in de DSM staan, worden behandelingen vergoed door de zorgverzekeraars. FNS moet zeker verdwijnen uit de DSM, en neurologen als Rien Vermeulen en Jon Stone zullen zich daar waarschijnlijk hard voor maken. Want FNS hoort niet thuis in een boek met puur en alleen psychische stoornissen. Maar waar we dan wel exact thuis horen?
Leven met FNS 